[milenca]

U noworodków badania te wykonuje się zwykle wtedy gdy stwierdza się obojnacze narządy płciowe lub takie, które pod względem kształtu, wielkości nie odpowiadają przyjętym normom. W operciu o uzyskany wynik określa się płeć genetyczną /chromosomową i chromatynową/ dziecka, której to znajomość niezbędna jest do pokierowania dalszą diagnostyką, a w konsekwencji przyjęciem określonego toru terapeutycznego.

Kariotyp to zestaw chromosomów, w których znajduje się kwas dezoksyrybonukleinowy (DNA) zawierający informację genetyczną o budowie całego ciała człowieka, jego rozwoju od poczęcia do zgonu. Nawinięty on jest na "białkowe paciorki" wielokrotnie zwinięte, tworząc chromatynę, a z niej chromosomy. Na początku cyklu komórkowego chromosomy ulegają silnej kondensacji i w określonym stadium podziału komórki zwanym metafazą można je zobaczyć pod mikroskopem świetlnym. Każdy chromosom ma dwa ramiona krótkie i dwa długie połączone ze sobą centromerem. U człowieka jest ich 23 pary i każdą z nich można rozpoznać na podstawie wielkości ramion chromosomu, jego kształtu wyznaczonego przez położenie centromeru, a także charakterystycznego wzoru poprzecznych prążków.

OKREŚLENIE KARIOTYPU

Do celów diagnostycznych wykorzystuje się krew obwodową pacjentów (pobiera się ok. 0,5 - 1 cm3 krwi), którą poddaje się działaniu czynnika pobudzającego wzrost limfocytów. Limfocyty hoduje się w probówkach z podłożem, czyli w odpowiedniej odżywce zawierającej aminokwasy, witaminy, surowicę cielęcą, czynniki wzrostu itp., w inkubatorze w temperaturze odpowiadającej temperaturze ciała ludzkiego. Przebywają one w cieplarce zwykle 2-3 dni i przechodzą 2-3 cykle podziałowe.

W ściśle określonym momencie zatrzymuje się wzrost komórek, tak aby znaczna ich liczba była w stadium metafazy, w którym najlepiej widoczne są chromosomy. Komórki preparuje się odpowiedni sposób, nakrapia na szkiełko, barwi specjalnymi metodami, ogląda pod mikroskopem, analizuje, wykonuje się mikrofotografie i wycina poszczególne chromosomy, układając kariotyp według ustalonego międzynarodowego wzoru. Zapis kariotypu, czyli rozpoznanie cytogenetyczne, jest zrozumiały dla wszystkich cytogenetyków na świecie. Podana jest w nim liczba chromosomów charakteryzujących wszystkie komórki, rodzaj chromosomów płciowych oraz ewentualnie stwierdzane zmiany. Np. 46,XX oznacza dziewczynkę, a 46,XY chłopczyka bez zmian w kariotypie.

Rutynowej oceny kariotypu dokonuje się w limfocytach krwi obwodowej a prenatalnie w amniocytach lub komórkach trofoblastu. W szczególnych przypadkach diagnostycznych konieczne może być określenie kariotypu w fibroblastach skóry, krwi pępowinowej, łożysku, błonach płodowych, materiale z poronień. Najczęściej wtedy, gdy wynik badania kariotypu w limfocytach nie odpowiada obrazowi klinicznemu pacjenta oraz gdy istnieją wątpliwości diagnostyczne.

Zasadniczymi wskazaniami do badania kariotypu są:

- podejrzenie aberracji chromosomowej na podstawie obrazu klinicznego (np. cechy ZD, zespołu Turnera, zespołu Klinefeltera, zespołu "kociego płaczu" itp.).

- mnogie wady rozwojowe u dziecka żyjącego lub zmarłego (martwo urodzonego płodu), o niejasnej etiologii, zwłaszcza przy obciążonym np. poronieniami samoistnymi wywiadzie położniczym matki; badanie przeprowadzane jest wstępnie u obciążonego wadami dziecka lub w przypadku jego zgonu u obojga rodziców.

- niektóre izolowane wady rozwojowe u dziecka np. w zakresie wad narządów moczowo-płciowych i nieprawidłowości determinacji płci

- niepowodzenia rozrodu u matki (trudności z zajściem w ciążę, poronienia, obumarcia ciąż itp.); badanie przeprowadzane u obojga rodziców po wykluczeniu częstszych niż genetyczne przyczyn niepowodzeń rozrodu.

- przypadki niepłodności zarówno u kobiety (zwłaszcza z cechami hipogonadyzmu lub anomaliami rozwojowymi dróg rodnych) jak i u mężczyzny (zwłaszcza z azoospermią lub oligozoospermią w badaniu nasienia), po wykluczeniu przyczyn częstszych niż genetyczne

Dzięki obecności w organizmie chromosomów, można ocenić płeć chromosomową, oraz ewentualne mutacje i liczby, i struktury chromosomów. (Pamiętać należy, że o płci chromosomowej decyduje u człowieka chromosom Y; gdy jest on obecny, płeć chromosomowa jest męska; gdy go nie ma, płeć chromosomowa jest żeńska).

Zwykle na wynik badania czekamy ok 2-3 tygodni, materiałem do badania jest zwykle krew dziecka, natomiast rodzice małego pacjenta winni przygotować się do rodzinnego wywiadu genetycznego /czy i ewentualnie na jakie choroby chorują dziadkowie, rodzice i rodzeństwo dziecka/.
W przypadku podejrzenia o nieprawidłowości odnośnie chromosomów płciowych prostszym i szybszym badaniem jest poszukiwanie tzw. Ciałek Barra czyli chromatyny płciowej.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------


Ciałka Barra są to płaskowypukłe grudki chromatyny położone przy błonie jądrowej komórki, występujące np. w komórkach nabłonka jamy ustnej, w krwinkach białych („pałeczki dobosza”) i w innych. W warunkach prawidłowych stwierdza się je jedynie u kobiet. Okazało się, bowiem, że ciałko Barra to nieczynny, odłożony chromosom X. Jak pamiętamy, geny leżące na chromosomie X są niezbędne do życia, dlatego też każda komórka, która ma utrzymać się przy życiu musi posiadać ten chromosom. Jeżeli jednak w komórce są dwa chromosomy X, jedne z nich może pozostać nieczynny, odłożony w postaci heterochromatyny, albowiem geny odczytywane są na drugim, czynnym chromosomie X. A zatem w organizmie kobiety (XX) występują ciałka Barra, a w organizmie mężczyzny (XY) ich nie ma. Poszukując chromatyny płciowej możemy stwierdzić określić płeć chromatynową; jeżeli występują ciałka Barra, płeć chromatynowa jest żeńska, gdy ich brak – męska.

BADANIA CHROMATYNY PŁCIOWEJ X ( Test CHX) i Y (Test CHY)

Uwagi ogólne:
Testy chromatynowe są proste w wykonaniu, nie są obciążające dla badanego dziecka lub pacjenta dorosłego, pozwalają na szybkie wykluczenie aberracji liczbowych chromosomów płciowych X i Y oraz niektórych typów ich aberracji strukturalnych. Ocenie podlegają jądra komórek w okresie międzypodziałowym (interfazy), dzięki czemu nie jest potrzebna hodowla materiału pobranego do badań.
Testy chromatynowe mogą być wykorzystane jako badanie przesiewowe. U noworodków wykonuje się rutynowo test w kierunku fenyloketonurii lub wrodzonej niedoczynności tarczycy. Tymczasem aberracje chromosomów płciowych są znacznie częstszym problemem klinicznym. Ich skutki ujawniają się niekiedy dopiero pod postacią braku cech dojrzewania płciowego lub nieprawidłowości tego procesu. Warto jest zatem podjąć decyzję o przeprowadzeniu testów, podobnie jak podejmowane są decyzje o dodatkowych szczepieniach u dziecka, profilaktyce jego stanu uzębienia itp.
Testy chromatyny płciowej X (test CHX) oraz chromatyny płciowej Y (CHY) umożliwiają określenie płci chromatynowej pacjenta. Są szczególnie przydatne w przypadkach stwierdzenia wad rozwojowych narządów płciowych, zwłaszcza u noworodków, u których konieczne jest szybkie podjęcie decyzji dotyczących ustalenia płci fenotypowej, a w ślad za tym płci metrykalnej dziecka. Wszystkie nieprawidłowe wyniki testów CHX i CHY muszą być zweryfikowane w pełnym badaniu kariotypu.
Chromatyna X jest efektem inaktywacji jednego z dwóch chromosomów X u zdrowej kobiety (kariotyp 46,XX) celem zapobieżenia efektowi "dawki genów" w stosunku do jednego chromosomu X u mężczyzny (kariotyp 46,XY). W jądrach wielu typów komórek widoczna jest jako grudka chromatyny X lub jako "pałeczka dobosza" w granulocytach obojętnochłonnych krwi obwodowej. Liczba grudek (pałeczek) jest zawsze o jeden mniejsza niż liczba chromosomów X w kariotypie. Test jest zatem ujemny przykładowo u mężczyzny z kariotypem 46,XY ale i u pacjentki z kariotypem 45,X (zespół Turnera). Będzie natomiast dodatni zarówno u kobiety (46,XX) jak i u mężczyzny z zespołem Klinefeltera (47,XXY), u którego jeden X ulega inaktywacji.
Chromatyna Y jest wyrazem wiązania przez fragment chromosomu Y (dystalny odcinek ramion długich zawierających wiele sekwencji repetytywnych) specyficznych barwników, uwidaczniających się w okresie interfazy jako grudka chromatyny Y. Ilość grudek odpowiada ilości chromosomów Y w kariotypie - jedna u mężczyzny 46,XY, dwie - u mężczyzny z kariotypem 47,XYY. Test będzie ujemny u kobiety (brak chromosomu Y w kariotypie).

Badanie na CHX wykonuje się na nabłonku jamy ustnej, który pobiera się plastikową szpatułką w postaci tzw. wyskrobiny. Natomiast test CHY przeprowadza się na jądrach limfocytów krwi obwodowej - kropla pobrana z opuszka palca. Wynik zwykle jest nastęnego dnia.


Osoby zainteresowane tematem odsyłam do serwisu GENETYKI MEDYCZNEJ z której zaczerpnełam powyższe informacje.

[aga2407]

czy ktos ma dziecko z nieprawidlowym kariotypem ??

[ajza]

Agata ja mam, napisz zapytanie na pw.